Chăm sóc người già nằm một chỗ: xoay trở, vệ sinh và phòng loét tỳ đè

Chăm sóc người già nằm một chỗ xoay quanh bốn việc lặp lại mỗi ngày: đổi tư thế đều đặn, giữ da khô sạch, cho ăn uống đủ và quan sát da để phát hiện sớm vết đỏ. Loét tỳ đè hình thành khi một vùng da bị ép lâu giữa xương và mặt đệm; phòng từ đầu dễ hơn rất nhiều so với chữa. Bài viết nêu kiến thức chăm sóc phổ thông, lịch cụ thể cho từng người cần theo hướng dẫn của bác sĩ, điều dưỡng.

Vì sao người nằm lâu dễ bị loét tỳ đè?

Khi nằm yên một tư thế, sức nặng cơ thể dồn lên vài điểm có xương nhô ra. Da và mô ở đó kém được nuôi dưỡng, nếu thêm ẩm ướt do mồ hôi, nước tiểu hoặc bị kéo trượt trên ga giường thì càng dễ tổn thương. Người gầy, ăn uống kém, không tự trở mình được hoặc mất cảm giác là nhóm cần chú ý nhất.

Các vị trí hay gặp: vùng xương cùng cụt, hai bên hông, gót chân, mắt cá, bả vai, khuỷu tay, sau đầu và vành tai.

Xoay trở: việc quan trọng nhất khi chăm sóc người già nằm một chỗ

  • Đổi tư thế đều đặn. Nhiều cơ sở y tế hướng dẫn đổi tư thế khoảng hai giờ một lần; khoảng cách phù hợp với ông bà nhà bạn do bác sĩ, điều dưỡng chỉ định tùy tình trạng da và loại đệm.
  • Luân phiên: nằm ngửa, nghiêng trái, nghiêng phải. Khi nghiêng, nên nghiêng chếch và chèn gối sau lưng thay vì nằm vuông góc đè thẳng lên xương hông.
  • Chèn gối mềm giữa hai đầu gối, hai mắt cá; kê gối dưới bắp chân để gót chân không tì xuống đệm.
  • Nâng chứ không kéo lê. Kéo người bệnh trượt trên ga dễ làm trầy da. Dùng tấm ga lót ngang để hai người cùng nâng, hoặc nhờ điều dưỡng hướng dẫn kỹ thuật.
  • Giữ ga phẳng, khô, không có vụn thức ăn, nếp gấp, cúc áo cộm dưới lưng.
  • Ghi giờ xoay trở vào một tờ giấy cạnh giường để người thay ca biết lần tiếp theo.

Vệ sinh, ăn uống cho người nằm lâu

Giữ da khô sạch

  1. Lau người hằng ngày bằng nước ấm và khăn mềm, thấm khô nhẹ nhàng, chú ý các nếp gấp: nách, bẹn, dưới ngực, kẽ mông.
  2. Thay tã, tấm lót ngay khi ướt bẩn. Rửa sạch, thấm khô rồi mới mặc tã mới. Da ngâm trong nước tiểu, phân là yếu tố làm loét nhanh nhất.
  3. Không chà xát mạnh lên vùng da đang đỏ hay vùng xương nhô.
  4. Dưỡng ẩm da khô bằng sản phẩm dịu nhẹ; kem chống hăm hay sản phẩm bảo vệ da nên dùng theo tư vấn của nhân viên y tế.
  5. Vệ sinh răng miệng sau bữa ăn, lau mắt, cắt móng tay chân gọn.
  6. Thay quần áo, ga giường bằng vải mềm, thấm mồ hôi; phòng thoáng nhưng tránh gió lùa.

Ăn uống và vận động thụ động

Da chỉ khỏe khi cơ thể được nuôi đủ. Bữa ăn nên chia nhỏ, mềm, đủ đạm và rau quả, uống đủ nước theo mức bác sĩ cho phép, nhất là với người có bệnh tim, thận. Khi cho ăn, kê cao đầu và thân trên, cho ăn chậm, giữ tư thế đó thêm một lúc sau bữa để hạn chế sặc. Nếu ông bà hay ho sặc khi nuốt, cần báo bác sĩ thay vì cố ép ăn. Gợi ý món mềm dễ ăn có trong bài thực đơn cho người cao tuổi.

Các động tác co duỗi tay chân, xoa bóp nhẹ giúp khớp đỡ cứng, nhưng nên được nhân viên phục hồi chức năng hướng dẫn trước, đặc biệt với người sau tai biến hay gãy xương.

Lịch chăm sóc người già nằm một chỗ trong một ngày

Thời điểmViệc cần làm
Sáng sớmThay tã, lau mặt, vệ sinh răng miệng, kiểm tra da, đổi tư thế, bữa sáng
Giữa buổi sángLau người, thay quần áo và ga, đỡ ngồi dậy nếu được phép, uống nước
TrưaBữa trưa ở tư thế kê cao, vệ sinh miệng, đổi tư thế, ngủ trưa
ChiềuCo duỗi tay chân theo hướng dẫn, bữa phụ, trò chuyện, nghe đài
TốiBữa tối, thay tã, kiểm tra da lần nữa, chỉnh gối chèn
Ban đêmĐổi tư thế và kiểm tra tã theo lịch đã được dặn

Đệm và dụng cụ hỗ trợ

Đệm hơi, đệm nước hay đệm mút giảm áp lực giúp phân tán sức nặng, nhưng không thay được việc xoay trở. Giường nâng đầu, tấm lót chống thấm, gối chèn nhiều cỡ giúp việc chăm đỡ vất vả hơn. Nên hỏi điều dưỡng loại nào hợp với cân nặng và tình trạng da của ông bà trước khi mua. Không dùng vòng đệm hình bánh xe đặt dưới mông nếu chưa được nhân viên y tế khuyên dùng.

Dấu hiệu cần báo bác sĩ, điều dưỡng

  • Vùng da đỏ không nhạt đi sau khi đã đổi tư thế, hoặc sẫm màu, nóng, cứng hơn xung quanh.
  • Da phồng rộp, trầy, có vết hở, chảy dịch, có mùi.
  • Sốt, lơ mơ, bỏ ăn, đau tăng, thở khác thường.
  • Tiểu ít, nước tiểu sẫm, đục; táo bón nhiều ngày.

Khi đã có vết loét, việc rửa, cắt lọc, thay băng và dùng thuốc là việc của nhân viên y tế. Gia đình và người chăm sóc không tự rắc thuốc bột, đắp lá hay bôi các loại thuốc truyền miệng lên vết loét.

Người chăm sóc tại nhà hỗ trợ được gì?

Chăm sóc người già nằm một chỗ là việc của cả ngày lẫn đêm, một người thân khó làm một mình lâu dài. Người chăm sóc được thuê có thể đảm nhận xoay trở theo lịch, thay tã, lau người, cho ăn, giặt đồ, ghi sổ theo dõi và báo cho gia đình khi thấy da đổi màu. Họ không thay băng vết loét, không hút đờm, không chăm ống thông, không tiêm truyền; các việc này cần điều dưỡng. Với người vừa ra viện, hãy đọc thêm bài chăm sóc người bệnh sau xuất viện và những lưu ý chăm sóc người cao tuổi tại nhà.

Câu hỏi thường gặp về chăm sóc người già nằm một chỗ

Bao lâu phải xoay trở cho người nằm một chỗ?

Mốc thường được hướng dẫn là khoảng hai giờ một lần, nhưng khoảng cách phù hợp tùy tình trạng da và loại đệm. Gia đình nên hỏi bác sĩ, điều dưỡng lịch cụ thể cho ông bà.

Đã dùng đệm hơi thì có cần xoay trở nữa không?

Vẫn cần. Đệm hơi giúp giảm áp lực nhưng không loại bỏ hẳn, và không giải quyết được chuyện ẩm ướt hay trượt da.

Thấy da ông bà đỏ lên thì làm gì?

Đổi tư thế để vùng đó không bị tì nữa, giữ da khô sạch, không xoa bóp mạnh. Nếu vết đỏ không nhạt đi hoặc da phồng rộp, hở thì báo nhân viên y tế sớm.

Một người chăm có đủ không?

Nếu ông bà cần xoay trở cả đêm thì một người khó kham lâu dài. Gia đình nên chia ca với người thân hoặc thuê hai người thay nhau để người chăm được ngủ đủ.

Giúp Việc 0h giới thiệu người chăm sóc người già tại nhà ở Hà Nội, quen việc xoay trở, vệ sinh và ghi sổ theo dõi hằng ngày cho người nằm tại giường. Gọi 0385 211 469 để trao đổi về tình trạng của ông bà.

Bài viết có hữu ích với bạn?

Cần dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại Hà Nội? Liên hệ Giúp Việc 0h để được tư vấn và báo giá theo nhu cầu thực tế.

Dịch vụ liên quan: Chăm sóc người cao tuổi Chăm sóc người bệnh Giúp việc gia đình