
Chăm sóc người sa sút trí tuệ tại nhà dễ hơn khi gia đình làm tốt hai việc: sắp xếp nhà cửa sao cho đơn giản, an toàn, dễ nhận biết, và giữ một lịch sinh hoạt lặp lại mỗi ngày. Người bệnh mất dần khả năng ghi nhớ điều mới, nên môi trường quen thuộc và nếp cũ chính là chỗ dựa của họ. Việc chẩn đoán và điều trị thuộc về bác sĩ chuyên khoa; phần dưới đây chỉ nói về sinh hoạt hằng ngày.
Nội dung bài viết
Hiểu đúng để bớt căng thẳng
Sa sút trí tuệ không phải là lẩm cẩm tuổi già thông thường. Người bệnh có thể hỏi đi hỏi lại một câu, quên vừa ăn xong, nhầm người thân, nghi ngờ bị lấy đồ, hoặc bồn chồn về chiều. Họ không cố tình. Khi người chăm hiểu rằng đó là biểu hiện của bệnh, việc giữ bình tĩnh sẽ dễ hơn nhiều. Nếu ông bà mới có dấu hiệu hay quên tăng dần, gia đình nên đưa đi khám chuyên khoa thần kinh hoặc lão khoa để được đánh giá, vì có những nguyên nhân gây lú lẫn khác cần bác sĩ phân biệt.
Sắp xếp nhà cửa khi chăm sóc người sa sút trí tuệ
Nguyên tắc chung: ít đồ, đủ sáng, không đổi chỗ, và cất những thứ có thể gây nguy hiểm.
| Khu vực | Nên làm |
|---|---|
| Lối đi, phòng khách | Dọn dây điện, thảm trơn, bàn thấp; giữ nguyên vị trí ghế quen ngồi; đèn sáng đều, tránh bóng tối loang lổ |
| Phòng ngủ | Giường thấp vừa phải, đèn đêm từ giường tới nhà vệ sinh, ảnh gia đình có ghi tên, đồng hồ số to và lịch ngày |
| Nhà vệ sinh | Tay vịn, thảm chống trượt, ghế tắm; dán hình hoặc chữ to ngoài cửa; cửa không tự khóa trái từ bên trong |
| Bếp | Khóa van ga hoặc dùng bếp có tự ngắt; cất dao kéo, diêm, bật lửa; không để chất tẩy rửa trong chai nước uống |
| Tủ thuốc | Khóa lại; thuốc do người chăm phát theo đơn, không để người bệnh tự lấy |
| Cửa ra vào, ban công | Chốt ở vị trí cao hoặc thấp hơn tầm mắt, chuông báo khi mở cửa; ban công, cầu thang có chắn |
- Dán nhãn chữ to hoặc hình lên ngăn kéo: áo, quần, khăn.
- Hạn chế gương lớn nếu ông bà hoảng khi thấy bóng mình.
- Giảm tiếng ồn: tivi mở cả ngày dễ làm người bệnh rối.
- Giữ lại những vật thân quen: chiếc ghế, cái đài, khung ảnh cũ.
Các điểm chống trơn trượt chi tiết hơn có trong bài phòng té ngã cho người cao tuổi trong nhà.
Lịch sinh hoạt mẫu khi chăm sóc người sa sút trí tuệ
Lịch không cần kín, chỉ cần giống nhau giữa các ngày: cùng giờ, cùng thứ tự, cùng người nếu được.
- Sáng (6–8 giờ): dậy cùng giờ, vệ sinh cá nhân theo từng bước nhỏ, ăn sáng, uống thuốc theo đơn do người chăm đưa.
- Giữa sáng: ra ngoài đón nắng, đi bộ ngắn; một việc tay chân quen thuộc như nhặt rau, tưới cây, gấp khăn.
- Trưa: ăn trưa, nghỉ ngắn. Ngủ trưa quá dài dễ làm đêm khó ngủ.
- Chiều: nghe nhạc xưa, xem ảnh cũ, chơi trò đơn giản; bữa phụ, uống nước.
- Chập tối: bật đèn sớm, kéo rèm, giữ nhà yên tĩnh vì nhiều người bệnh bồn chồn hơn vào lúc này.
- Tối: ăn tối nhẹ, tắm hoặc lau người, đi vệ sinh trước khi ngủ, lên giường cùng giờ.
Về giấc đêm, bạn có thể tham khảo thêm bài giấc ngủ người cao tuổi.
Cách trò chuyện và xử lý tình huống thường gặp
- Nói câu ngắn, từng ý một, nhìn vào mắt, gọi tên, giọng chậm và ấm.
- Đưa lựa chọn đơn giản: ông mặc áo xanh hay áo trắng, thay vì hỏi ông muốn mặc gì.
- Không tranh cãi, không kiểm tra trí nhớ. Câu hỏi kiểu có nhớ con là ai không chỉ làm người bệnh xấu hổ và bực.
- Hỏi lặp lại: trả lời nhẹ nhàng như lần đầu, hoặc chuyển sang một việc khác.
- Nghi mất đồ: cùng tìm, không thanh minh; để sẵn một món dự phòng cho những thứ hay thất lạc như kính, ví.
- Không chịu tắm: đừng ép. Thử lại sau, đổi giờ, làm ấm phòng tắm, hoặc lau người thay cho tắm hôm đó.
- Đòi về nhà dù đang ở nhà: hỏi han về ngôi nhà ấy, rủ đi dạo một vòng rồi quay lại.
Phòng đi lạc
Cho ông bà mang theo thẻ ghi tên và số điện thoại người thân trong túi áo hoặc vòng tay. Báo trước với hàng xóm, bảo vệ tòa nhà. Giữ một tấm ảnh chụp gần đây. Không để người bệnh ở nhà một mình khi đã có lần đi ra ngoài không nhớ đường về.
Khi nào cần đưa đi khám sớm?
Lú lẫn tăng đột ngột trong vài ngày, sốt, ngã, bỏ ăn uống, nuốt hay sặc, kích động dữ dội, thấy hoặc nghe những điều không có thật, hoặc thay đổi rõ sau khi dùng thuốc mới đều là lý do nên báo bác sĩ. Người chăm sóc không tự ý cho thêm thuốc an thần hay thuốc ngủ.
Người chăm sóc người sa sút trí tuệ cần gì ở người hỗ trợ?
Chăm người bệnh nhiều năm rất dễ làm người thân kiệt sức. Một người giúp việc hoặc người chăm sóc cố định có thể giữ nếp sinh hoạt, nấu ăn, phụ tắm rửa, đi bộ cùng và trông chừng để con cháu được nghỉ. Nên chọn người kiên nhẫn, nói năng nhẹ, và hạn chế đổi người vì gương mặt quen rất quan trọng với người bệnh. Người hỗ trợ không làm thủ thuật y tế và không thay đổi thuốc; họ làm theo đơn và lời dặn của bác sĩ. Nếu đang phân vân giữa các mức hỗ trợ, bạn xem thêm bài chăm sóc người già theo giờ hay ở lại 24/24.
Câu hỏi thường gặp về chăm sóc người sa sút trí tuệ
Có nên để người sa sút trí tuệ ở nhà một mình không?
Ở giai đoạn nhẹ, ông bà có thể ở một mình trong thời gian ngắn nếu nhà đã được sắp xếp an toàn. Khi đã có lần quên tắt bếp, đi lạc hoặc ngã thì cần có người ở cùng.
Người bệnh cứ đòi nấu ăn thì xử lý thế nào?
Hãy cho ông bà tham gia những phần an toàn như nhặt rau, rửa quả, bày bàn. Phần dùng lửa, dao do người chăm đảm nhận.
Có nên sửa khi ông bà nói sai, nhớ nhầm không?
Thường là không cần. Sửa sai nhiều lần chỉ làm người bệnh bối rối hoặc cáu gắt; điều quan trọng là ông bà thấy yên tâm và an toàn.
Người giúp việc chưa từng chăm người lẫn có làm được không?
Được nếu họ kiên nhẫn và gia đình hướng dẫn kỹ thói quen của ông bà, những việc cần tránh và số điện thoại cần gọi. Nên có vài ngày làm cùng người thân trước khi để họ chăm một mình.
Gia đình cần người kiên nhẫn ở bên ông bà mỗi ngày? Giúp Việc 0h giới thiệu người chăm sóc người già tại Hà Nội, làm cố định để ông bà quen mặt. Gọi 0385 211 469 để được tư vấn.
Cần dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại Hà Nội? Liên hệ Giúp Việc 0h để được tư vấn và báo giá theo nhu cầu thực tế.
Dịch vụ liên quan: Chăm sóc người cao tuổi Chăm sóc người bệnh Giúp việc gia đình


